خلاصه
سه مفهوم که نباید با هم اشتباه شوند
- مهاجر (immigré)
- کسی که در خارج از فرانسه و با تابعیت غیرفرانسوی به دنیا آمده است. حتی اگر بعدها تابعیت فرانسه بگیرد، همچنان «مهاجر» شمرده میشود. این تعریف مرکز ملی آمار فرانسه (INSEE) است.
- تبعه خارجی (étranger)
- کسی که تابعیت فرانسه ندارد، فارغ از محل تولدش.
- دیاسپورا (جامعه ایرانیان خارج از کشور)
- مفهومی گستردهتر که فرزندانِ متولد فرانسه را هم در بر میگیرد. آمار رسمی فرانسه آن را نمیسنجد؛ پس همه ارقام «دیاسپورا» برآوردیاند.
چند نفرند؟
شمار مهاجران متولد ایران میان سالهای ۱۹۷۵ تا ۱۹۹۰ بهشدت افزایش یافت؛ همزمان با موج تبعید پس از انقلاب ۱۳۵۷ و جنگ ایران و عراق. از آن پس بهآرامی رشد کرده است. شمار اتباع ایرانی (بدون تابعیت فرانسه) از ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۱-۲۰۱۳ (۷٬۵۰۰ نفر) کاهش یافت، چون بسیاری تابعیت فرانسه گرفتند؛ از ۲۰۱۴ دوباره رو به افزایش است (۹٬۹۰۰ در ۲۰۱۹).
راهنما: برای دیدن ارقام، نمودار را لمس کنید یا نشانگر را روی آن ببرید؛ با لمس راهنمای رنگها میتوانید یک سری را پنهان یا آشکار کنید.
منبع: INSEE، سرشماریها، سریهای بلندمدت از ۱۹۶۸ (مهاجران، اتباع خارجی)؛ رقم ۲۰۲۴: INSEE، برآورد پیشاپیش و موقت جمعیت که مستقیماً با سرشماریها قابل مقایسه نیست. ارقام ۱۹۹۰ و ۱۹۹۹ واقعاً یکساناند (۱۷٬۱۰۰، گرد شده به صدگان): شمار مهاجران متولد ایران در این نُه سال ثابت ماند.
برآوردهای «دیاسپورا»
خارج از آمار رسمی فرانسه، ارقام بسته به اینکه چه کسانی شمرده شوند (فرزندان متولد فرانسه، افراد بدون مدرک، دوتابعیتیها) بسیار متفاوت است.
| منبع | رقم | نوع |
|---|---|---|
| INSEE، سرشماری ۲۰۱۹ | ۲۳٬۸۰۰ | رسمی: مهاجران متولد ایران |
| سازمان ملل، ۲۰۲۰ | ۲۶٬۰۶۹ | رسمی: همه متولدان ایران |
| INSEE، ۲۰۲۴ (موقت) | ۲۷٬۵۰۰ | رسمی: مهاجران متولد ایران |
برآوردهای غیررسمی (روش نامعلوم)
| منبع | رقم | نوع |
|---|---|---|
| وزارت امور خارجه ایران، ۱۳۹۹ | ۹۰٬۰۰۰ | روش منتشر نشده؛ احتمالاً شامل نسل دوم |
| Joshua Project (پایگاه داده میسیونری، به نقل از ویکیپدیا) | ۶۵٬۰۰۰ | «فارسها»، روش غیرقابلبررسی |
هیچ منبع عمومی شمار فرزندانِ متولد فرانسه از والدین ایرانی را نمیشمارد: INSEE برای ایران، که در گروه «خاورمیانه» قرار دارد، آمار نسل دوم منتشر نمیکند. درباره افراد بدون کارت اقامت و اقلیتها (کردها، بهائیان، ارمنیان، آشوریان، یهودیان ایرانی) نیز آماری وجود ندارد.
منابع: INSEE، سرشماری ۲۰۱۹ · سازمان ملل، International Migrant Stock 2020 · وزارت امور خارجه ایران، «آمار پراکندگی ایرانیان مقیم خارج از کشور» (PDF) · ویکیپدیا. رقم ۱۱۸٬۳۰۰ که گاه نقل میشود به همان سند ایرانی ارجاع میدهد، اما در خود سند ۹۰٬۰۰۰ آمده است.
زن و مرد، سن
کجا زندگی میکنند؟
توجه، آمار سال ۱۹۹۹: نقشه و جدولهای زیر وضعیت ۲۷ سال پیش را نشان میدهند. INSEE تعداد مهاجران متولد ایران را برای کل فرانسه منتشر میکند (۲۷٬۵۰۰ در ۲۰۲۴)، اما دیگر به تفکیک شهرستان یا شهر منتشر نمیکند: از ۱۹۹۹ به بعد، ایران در جدولهای محلی زیر عنوان «سایر کشورهای آسیایی» آمده است. الگوی کلی جغرافیایی احتمالاً مشابه مانده، اما ارقام تغییر کردهاند. برای آمار جدید باید سفارش ویژه و پولی به INSEE داد.
منبع: دادههای سرشماری ۱۹۹۹ INSEE که نادر وهابی منتشر کرده است: «La diaspora iranienne en France : profil démographique et socioéconomique»، مجله Migrations Société، شماره ۱۵۸، ۲۰۱۵. نقشه پایه: france-geojson.
منطقه پاریس (۱۹۹۹)
| شهرستان | متولدان ایران |
|---|
شهرهای اصلی (۱۹۹۹)
| شهر | متولدان ایران |
|---|
در ۱۹۹۹، ۱۹٬۵۶۶ نفر متولد ایران در ۹۷ شهرستان (دپارتمان) زندگی میکردند (از جمله فرانسویهای مادرزاد؛ INSEE در آن سال ۱۷٬۱۰۰ مهاجر متولد ایران شمرده است) که ۱۲٬۱۸۱ نفرشان (۶۲٪) در منطقه پاریس بودند. ۲۲ شهری که هر یک بیش از ۱۰۰ ایرانی داشتند، روی هم ۹٬۵۱۹ نفر را در خود جای میدادند. منابع جدیدتر، بدون ارائه رقم، از این مناطق نام میبرند: منطقه ۱۵ پاریس، لادفانس، کرتی، منطقه نیس، استراسبورگ، تولوز، کان و مونپلیه (ویکیپدیا).
شغل و سطح تحصیلات
محدودیت: INSEE مشاغل مهاجران متولد ایران را منتشر نمیکند. ارقام مشاغل در زیر به همه متولدان خاورمیانه (بدون ترکیه) مربوط است. متولدان ایران حدود ۱۸٪ این گروهاند (لبنان ۳۲٪، سوریه ۲۹٪، عراق ۱۱٪؛ INSEE، سرشماری ۲۰۱۹، محاسبه این سایت). بنابراین این ارقام توصیف ایرانیان نیست: برای نمونه، سهم بالای پزشکان را نمیتوان به آنان نسبت داد.
سطح تحصیلات بسیار بالا
منبع: OECD، Connecting with Emigrants: A Global Profile of Diasporas 2015، برگه ایران، ص ۳۳۰-۳۳۱. PDF · منبع اصلی.
مشاغل گروه «خاورمیانه (بدون ترکیه)»
منبع: INSEE، مهاجران بر حسب بخش فعالیت و حوزه شغلی، سرشماری ۲۰۱۹. گروه با کم کردن ترکیه از گروه «ترکیه و خاورمیانه» به دست آمده است (۵۱٬۱۰۰ شاغل): محاسبه این سایت. پزشکان حدود ۱۰٪ مشاغل این گروه را تشکیل میدهند، در برابر ۱٫۴٪ در میان غیرمهاجران.
آنچه پژوهشها میگویند
- «این یک مهاجرت نیروی کار نیست»: نخستین مهاجران «تبعیدیان دانش» بودند و سپس تبعیدیان سیاسی (وهابی، ۲۰۱۵).
- طیف افراد از نخبگان شهری (وکیل، روزنامهنگار، استاد، پزشک، پرستار، قاضی، مدیر شرکت) تا پیشهوران و کاسبان (تعمیرکار خودرو، پیمانکار ساختمان) و کارگران ساختمان، رستوران و اسبابکشی را در بر میگیرد (همان منبع).
- بسیاری بهجای کار حقوقبگیری به پیشهوری و کسبوکار روی میآورند، چون نمیتوانند مدرک و تجربه خود را در فرانسه به رسمیت بشناسانند (همان منبع).
- در مجموع کشورهای OECD، ۳۰٫۷٪ از دانشآموختگان دانشگاهیِ متولد ایران شغلی با مهارت پایین یا متوسط دارند (OECD، ۲۰۱۵).
- برای همه پناهندگان در فرانسه (از هر ملیت)، سهم مدیران و متخصصان از ۱۰٪ پیش از مهاجرت به ۲٪ در فرانسه کاهش مییابد. ۴۲٪ یک سال پس از دریافت اقامت شاغلاند (Ifri، پیمایش ELIPA 2، ۲۰۲۱).
آنچه همسایگان ما میسنجند (و فرانسه نه)
هلند و آلمان آمار اشتغال ایرانیان را منتشر میکنند، کاری که فرانسه نمیکند. این ارقام توصیف فرانسه نیست، اما گرایشی اروپایی را نشان میدهد: جمعیتی تحصیلکردهتر از میانگین که با این حال کمی کمتر شاغل است، و این فاصله در نسل دوم از میان میرود.
منبع: CBS (مرکز آمار هلند)، جدول 84729NED، ۲۰۲۴ (موقت). ۴۶٪ افراد ایرانیتبار تحصیلات دانشگاهی دارند، در برابر ۳۴٪ کل جمعیت؛ ۲۱٪ شاغلان خوداشتغالاند (کل جمعیت: ۱۷٪). این تنها جدول اروپایی یافتشده است که ایران، تحصیلات و اشتغال را با هم میسنجد.
- آلمان: ۵۸٫۶٪ ایرانیان در سن کار شغل رسمی دارند، همسطح اتباع اتحادیه اروپا (۵۸٫۸٪). ۴۳٫۳٪ کارکنان ایرانی تحصیلات دانشگاهی دارند و ۱۱٫۲٪ در بخش سلامت کار میکنند؛ میانه دستمزد ناخالص تماموقت ۳٬۵۲۸ یورو (IW Köln، مارس ۲۰۲۶، بر پایه آمار آژانس فدرال کار).
- پزشکان: OECD در ۲۰۲۴، ۱۱۳ پزشک ایرانیتبارِ دانشآموخته خارج را شاغل در فرانسه میشمارد، در برابر ۱٬۵۲۹ در آلمان (OECD). هر کشور دادهها را با تعریف خود گزارش میدهد (کشور محل تحصیل یا تابعیت)؛ مقایسه تقریبی است. پزشکان متولد ایران که در فرانسه درس خواندهاند در این رقم نیستند.
دانشجویان ایرانی
منبع: کامپوس فرانس، برگه ایران، نوامبر ۲۰۲۴.
- ۳٬۰۳۲ دانشجوی ایرانی در فرانسه در سال تحصیلی ۲۰۲۳-۲۰۲۴؛ ۳۵٪ افزایش در پنج سال.
- ۶۲٪ زن هستند.
- ۷۸٪ در دانشگاهاند: ۵۲٪ کارشناسی، ۳۳٪ کارشناسی ارشد، ۱۶٪ دکترا.
- فرانسه تنها نهمین مقصد دانشجویان ایرانی است، بسیار پس از ترکیه و آلمان (یونسکو، ۲۰۲۲).
- از اوت ۲۰۲۶ ایران در فهرست کشورهای شکننده یا درگیر مناقشه بانک جهانی قرار گرفته است: دانشجویان ایرانی میتوانند معافیت از شهریه ویژه دانشجویان غیراروپایی را درخواست کنند. دستکم یک درخواست در دانشگاه لیون ۲ پذیرفته شده است (یورونیوز فارسی، ۵ شهریور ۱۴۰۵).
- انجمن «خانه فرانسه ایران» که در ۲۰۲۳ تأسیس شد، در سال تحصیلی ۲۰۲۳-۲۰۲۴، ۶ بورس کارشناسی ارشد اعطا کرد (کامپوس فرانس ایران، سند فارسی).
منبع: کامپوس فرانس، همان برگه.
کارت اقامت یا تابعیت فرانسه؟
بهطور ساده، ایرانیان ساکن فرانسه دو گروهاند:
- کسانی که تبعه خارجی ماندهاند و با کارت اقامت زندگی میکنند (کارت اقامت موقت، کارت دهساله، وضعیت پناهندگی)؛
- کسانی که تابعیت فرانسه گرفتهاند. از نظر ایران، آنها همچنان ایرانیاند (پایینتر را ببینید).
محاسبه این سایت برای ۲۰۱۹: ۲۳٬۸۰۰ مهاجر متولد ایران (INSEE) منهای ۹٬۹۰۰ تبعه ایرانی (INSEE)، یعنی حدود ۱۳٬۹۰۰ نفر دارای تابعیت فرانسه (حدود ۵۸٪). INSEE این تقاطع را منتشر نمیکند. دو خطای همخنثیکننده وجود دارد: بخشی از ۹٬۹۰۰ تبعه ایرانی در فرانسه به دنیا آمدهاند (و مهاجر نیستند)، و متولدان ایران با تابعیت دیگر (افغانها، عراقیها) در اینجا فرانسوی شمرده شدهاند. برای ۲۰۲۴، دو برآورد بر پایه کارتهای اقامت و کسب تابعیت، حدود نیمی را به دست میدهند. این یک مرتبه بزرگی است، نه اندازهگیری.
منبع: Eurostat، جدول migr_acq (تابعیت پیشین: ایران). رقم ۲۰۲۵ هنوز منتشر نشده است.
کارتهای اقامت
منبع: Eurostat، جدول migr_resvalid، بر پایه دادههای فرانسه (پرونده AGDREF). «سایر»: بیشتر کارتهای دهساله و اقامت بلندمدت. وزارت کشور فرانسه دیگر جدول تفصیلی برای ایران منتشر نمیکند. در ۲۰۲۰ در رده «پناهنده» گسست آماری وجود دارد (۲٬۱۱۸ در پایان ۲۰۱۹، ۳٬۰۸۰ در پایان ۲۰۲۰).
منبع: Eurostat، جدول migr_resfirst و migr_resoth. تحصیل به نخستین دلیل ورود تبدیل شده است. کارتهای مرتبط با حمایت بینالمللی (پناهندگی) میان ۲۰۲۳ و ۲۰۲۵، ۲٫۴ برابر شدهاند.
منبع: Eurostat، migr_resvalid (بر حسب سن). ۵۵٪ کارتها متعلق به زنان است (migr_resvas)؛ ۸۴٪ اعتبار ۱۲ ماه یا بیشتر دارند. از هر پنج نفر، یک نفر ۶۵ سال یا بیشتر دارد.
منبع: کمیسیون اروپا، آمار ویزای شنگن (کنسولگریها، ایران). بر اساس محل کنسولگری شمرده میشود: ایرانیانی که در دبی یا استانبول درخواست ویزا میدهند در این آمار نیستند. فرانسه در رتبه نخست یا دوم کشورهای شنگن برای ویزاهای درخواستی در ایران است.
تابعیت دوگانه فرانسوی-ایرانی
- تابعیت ایران تقریباً هرگز از دست نمیرود. برای ترک تابعیت، قانون مدنی ایران (ماده ۹۸۸) شرایطی میگذارد: داشتن دستکم ۲۵ سال سن، موافقت هیئت وزیران و واگذاری اموال غیرمنقول در ایران. تابعیت خارجیای که بدون این روند گرفته شود، از نظر ایران باطل است (ماده ۹۸۹).
- بنابراین ایرانیِ دارای تابعیت فرانسه، برای تهران همچنان ایرانی است. باید با گذرنامه ایرانی وارد ایران شود و از آن خارج شود. ممکن است از مردان خدمت سربازی مطالبه شود و ممنوعالخروجی نیز ممکن است.
- فرانسه نمیتواند در خاک ایران از او حمایت کند: ایران اجازه ملاقات کنسولی با دوتابعیتیها را نمیدهد. وزارت امور خارجه فرانسه سفر به ایران را اکیداً توصیه نمیکند (بهروزرسانی ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶).
- برای پناهنده، سفر به ایران ممکن است به لغو حمایت بینجامد: OFPRA در سال ۲۰۲۵، ۱٬۱۳۹ حکم پایان حمایت (از همه ملیتها) صادر کرده است که ۶۲۱ مورد آن بر پایه «بندهای توقف» بوده؛ از جمله وقتی پناهنده دوباره خود را تحت حمایت کشور خود قرار دهد.
منابع: وزارت امور خارجه ایران، صفحه کنسولی · توصیههای سفر وزارت خارجه فرانسه، ایران · بازگشت فریبا عادلخواه، اکتبر ۲۰۲۳ · گزارش OFPRA ۲۰۲۵.
بدون کارت اقامت
هیچ آماری وجود ندارد. تنها نشانههای غیرمستقیم: در ۲۰۲۵، ۱٬۳۷۰ حکم ترک خاک فرانسه (OQTF) برای ایرانیان صادر شد، اما تنها ۱۰۰ بازگشت انجام گرفت (Eurostat، migr_eiord و migr_eirtn). بنابراین احتمالاً بخشی از کسانی که درخواستشان رد شده در فرانسه میمانند؛ اما این تنها یک استنتاج است.
درخواست پناهندگی
این ارقام میانگیناند و نتیجه یک پرونده را پیشبینی نمیکنند، و نباید در پرونده بهعنوان استدلال به کار روند. هر درخواست بر پایه سرگذشت و مدارک خود فرد بررسی میشود. برای پرونده به La Cimade، Forum réfugiés، France terre d'asile یا وکیل متخصص حق پناهندگی مراجعه کنید.
منابع: گزارشهای سالانه OFPRA (اداره فرانسوی حمایت از پناهندگان و بیتابعیتان)، پیوستهای بر حسب ملیت: ۲۰۲۲، ۲۰۲۳، ۲۰۲۴، ۲۰۲۵.
- ۲۰۲۳، سال جنبش «زن، زندگی، آزادی»: نخستین درخواستها از ۳۵۶ به ۶۱۲ و نرخ پذیرش OFPRA از ۴۲٪ به ۷۱٪ رسید. این افزایش با جنبش (سپتامبر ۲۰۲۲) همزمان است، اما تعدادها کم است و بخشی از تصمیمهای ۲۰۲۳ مربوط به درخواستهای ۲۰۲۲ است. نرخ در ۲۰۲۴ به ۶۳٪ و در ۲۰۲۵ به ۶۴٪ بازگشت.
- زنان بیشتر پذیرفته میشوند: نرخ پذیرش ۷۸٫۳٪ در ۲۰۲۵. دادگاه ملی حق پناهندگی (CNDA) در ۳ آوریل ۲۰۲۵ زنان و دختران ایرانی را «گروه اجتماعی» به معنای کنوانسیون ژنو شناخت. این خودکار نیست: سرگذشت هر فرد جداگانه بررسی میشود.
- دلایلی که OFPRA پذیرفته است: فعالیت سیاسی (از جمله در شبکههای اجتماعی)، وضعیت کردها، گرویدن به مسیحیت، آیین بهائی، گرایش جنسی، مخالفت زنان با هنجارهای تحمیلی. از ۲۰۲۵ اتهام همکاری با اسرائیل نیز به این فهرست افزوده شده است.
- نرخ ترکیبی حمایت: ۸۲٫۴٪ در ۲۰۲۵ (وزارت کشور فرانسه). این نرخ، نرخ پذیرش OFPRA و آرای دادگاه CNDA پس از تجدیدنظر را ترکیب میکند. برآوردی از احتمال پذیرش یک درخواستِ بررسیشده است، نه سهم درخواستهای ثبتشده: درخواستهای رهاشده یا بستهشده در آن شمرده نمیشوند.
- ۵٬۴۶۷ ایرانی در پایان ۲۰۲۵ تحت حمایت OFPRA بودند که ۴۲٪ آنان زناند.
- پیش از ۲۰۲۲ نرخ پذیرش ایرانیان در مرحله نخست در فرانسه بالا اما متغیر بود: ۵۹٪ در ۲۰۱۵، ۵۸٪ در ۲۰۱۶، ۳۳٪ در ۲۰۱۷، ۶۲٪ در ۲۰۱۹ (کمیساریای عالی پناهندگان، به نقل از انجمن پناهندگان ایرانی (IRA)، برگههای سالانه).
- در ژانویه ۲۰۲۳ ژرالد دارمانن، وزیر کشور فرانسه، در سنا اعلام کرد که فرانسه هیچکس را به ایران اخراج نمیکند (رادیو فردا، ۵ بهمن ۱۴۰۱). بازگشتهای واقعی بسیار نادر است (۱۰۰ مورد در ۲۰۲۵ بنا بر Eurostat).
- حجم درخواستها کم است: ایران تنها ۰٫۴٪ از درخواستهای پناهندگی در فرانسه را تشکیل میدهد (رتبه چهلم در ۲۰۲۵).
| سال | نخستین درخواستها | پناهندگی | حمایت تکمیلی | رد | نرخ OFPRA | تحت حمایت در پایان سال |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۲۰۲۲ | ۳۵۶ | ۱۴۹ | ۱ | ۲۰۴ | ۴۲٫۴٪ | ۴٬۱۸۵ |
| ۲۰۲۳ | ۶۱۲ | ۳۷۸ | ۱۰ | ۱۶۰ | ۷۰٫۸٪ | ۴٬۶۳۷ |
| ۲۰۲۴ | ۵۰۰ | ۴۰۴ | ۶ | ۲۴۲ | ۶۲٫۹٪ | ۵٬۰۶۲ |
| ۲۰۲۵ | ۴۷۵ | ۳۳۲ | ۷ | ۱۸۸ | ۶۴٫۳٪ | ۵٬۴۶۷ |
منبع: گزارشهای سالانه OFPRA (پیوستهای ۲، ۳ و ۱۲).
منبع: Eurostat، migr_asyappctza و migr_asydcfsta (Eurostat ارقام را به نزدیکترین مضرب ۵ گرد میکند). حدود یکششم متقاضیان زیر ۱۸ سالاند (همراه والدین؛ نوجوانان تنهای ایرانی سالانه ۰ تا ۵ نفرند).
منبع: Eurostat، migr_asyappctzm. از ژانویه تا اوت ۲۰۲۶: ۴۹۰ درخواست نخست، در برابر ۳۶۰ در سال پیش (۳۶٪ افزایش)، در حالی که در کل اتحادیه اروپا ۱۲٪ کاهش یافته است.
منبع: کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR)، Refugee Data Finder. شمار پناهندگان در ده سال بیش از دو برابر شده است (۲٬۴۱۷ در ۲۰۱۵، ۵٬۴۶۷ در ۲۰۲۵)؛ این رقم با شمار افراد تحت حمایت OFPRA یکی است.
فرانسه در میان کشورهای اروپایی
یک شاخص را انتخاب کنید. فرانسه رنگی نمایش داده میشود. تعریفها برای همه کشورها یکسان است (Eurostat، UNHCR) و مقایسه را ممکن میکند.
- آلمان با فاصله بیشترین شمار ایرانیان اروپا را دارد: ۱۴۴٬۳۳۶ تبعه ایرانی در ۱ ژانویه ۲۰۲۵ و ۲۸۳٬۴۵۴ متولد ایران بنا بر آمار سازمان ملل (۲۰۲۴).
- فرانسه از نظر کارتهای اقامت ایرانیان سومین کشور اتحادیه اروپا است (۷٫۲٪ کل در ۲۰۲۵) و از نظر نخستین درخواستهای پناهندگی ایرانیان در ۲۰۲۵ دومین.
- فرانسه در مرحله نخست بسیار بیشتر از دیگر کشورها حمایت میکند: ۶۴٫۸٪ تصمیم مثبت در ۲۰۲۵، در برابر ۳۱٪ در کل اتحادیه اروپا و ۲۴٫۸٪ در آلمان.
- در عوض فرانسه به ایرانیان کمتر تابعیت میدهد: ۳۴۱ نفر در ۲۰۲۴، در برابر ۸٬۲۴۵ نفر در آلمان.
- فرانسه از ۲۰۱۸ شمار ساکنان دارای تابعیت ایرانی را به Eurostat گزارش نمیکند و سازمان ملل نیز از ۲۰۲۴ آن را برای ایران جدا نمیکند؛ بنابراین فرانسه در این مقایسهها غایب است.
- نسل دوم: سوئد ۸۷٬۲۹۲ متولد ایران و ۴۸٬۴۱۲ فرزند متولد سوئد با دستکم یک والد متولد ایران دارد (SCB، پایان ۲۰۲۵)؛ هلند ۶۵٬۷۲۱ نفر ایرانیتبار که ۱۵٬۰۷۵ نفرشان در هلند به دنیا آمدهاند (CBS، ۱ ژانویه ۲۰۲۶). فرانسه این رقم را منتشر نمیکند.
- آلمان: ۲۵۶٬۰۰۰ نفر از ایران آمدهاند که ۹۹٬۰۰۰ نفرشان تابعیت آلمان گرفتهاند (Mikrozensus 2024، به نقل از IW Köln). ۲۸٪ ایرانیانی که قصد مهاجرت دارند آلمان را مقصد نخست میدانند؛ فرانسه در این پیمایش نیامده است (IAB، ژوئن ۲۰۲۶).
مسیحیان ایرانیتبار و نوکیشان
این ارقام نتیجه یک پرونده را پیشبینی نمیکنند و نباید در پرونده بهعنوان استدلال به کار روند. در درخواست پناهندگی بر پایه تغییر دین، آنچه اهمیت دارد سرگذشت شخصی، صداقت و مدارک است (غسل تعمید، گواهیها، زندگی کلیسایی). برای پرونده به La Cimade، Forum réfugiés یا وکیل متخصص حق پناهندگی مراجعه کنید.
خلأ پژوهشی: هیچ پژوهش، سرشماری یا آماری از فدراسیون پروتستان فرانسه (FPF) یا شورای ملی انجیلیان فرانسه (CNEF) درباره مسیحیان ایرانی یا کلیساهای فارسیزبان در فرانسه وجود ندارد. این موضوع تنها در آلمان، سوئد و بریتانیا بررسی شده است.
وضعیت در ایران
منبع: ماده ۱۸، درهای باز (Open Doors)، CSW و Middle East Concern، گزارش سالانه مشترک Scapegoats (فوریه ۲۰۲۶). همه گزارشها: articleeighteen.com/reports.
- ایران در فهرست جهانی آزار مسیحیان ۲۰۲۶ در رتبه دهم است. نوکیشانِ مسلمانزاده بیش از همه در معرض خطرند (درهای باز، پرونده مطبوعاتی).
- شمار نوکیشان در ایران بسیار نامعلوم است: ۱٫۵٪ مسیحیِ اعلامشده در پیمایش گمان ۲۰۲۰، با نمونه آنلاین و غیرتصادفی (گزارش)؛ «دستکم» ۷۰۰٬۰۰۰ بنا بر پرسشی در سنای فرانسه (۲۰۲۵)؛ میان ۷۲۰٬۰۰۰ تا ۱ میلیون بنا بر برآوردهای اخیری که وزارت کشور بریتانیا پذیرفته است (ژوئن ۲۰۲۶).
پناهندگی بر پایه تغییر دین
- دادگاه اروپایی حقوق بشر، شعبه عالی، پرونده F.G. c. Suède، ۲۳ مارس ۲۰۱۶: دولتی که از تغییر دین فرد آگاه است، باید پیش از اخراج او به ایران، خطر را ارزیابی کند (اطلاعیه).
- دیوان دادگستری اتحادیه اروپا، پرونده C-56/17 Fathi، ۴ اکتبر ۲۰۱۸: ایرانیِ نوکیش و آزار دینی (خلاصه).
- دیوان دادگستری اتحادیه اروپا، پرونده C-222/22، ۲۹ فوریه ۲۰۲۴: تغییر دینی که پس از خروج از ایران رخ داده نمیتواند پیشاپیش سوءاستفاده تلقی شود؛ اگر صادقانه باشد، سوءاستفادهای در کار نیست (تفسیر ECLJ · یادداشت کمیساریای عالی پناهندگان).
- سند مرجع به زبان فرانسوی: OSAR، «ایران: خطرهایی که نوکیشان مسیحی را تهدید میکند»، ۲۰۲۳ (PDF). شامل حقوق کیفری ایران، غسل تعمید بهعنوان «نقطه بیبازگشت»، نظارت بر ایرانیان خارج از کشور و خطر بازگشت.
- منابع دیگر: وزارت کشور بریتانیا، یادداشت کشوری «مسیحیان و نوکیشان مسیحی»، ژوئن ۲۰۲۶ · آژانس پناهندگی اتحادیه اروپا (EUAA)، راهنمای کشوری ایران ۲۰۲۵، اقلیتهای دینی.
خطر بازگشت: منابعی که یکدیگر را تعدیل میکنند
- گزارش OSAR (۲۰۲۳، بالا) بر نظارت بر ایرانیان خارج از کشور تأکید دارد. آژانس پناهندگی اتحادیه اروپا تأیید میکند که خبرچینهایی در غرب به نهادهای امنیتی ایران گزارش میدهند، اما میافزاید که در فرودگاه بهندرت درباره دین پرسیده میشود (EUAA، پاسخ Q54، اوت ۲۰۲۴).
- اداره مهاجرت دانمارک پیگرد نوکیشانِ بازگرداندهشده را بدون مدرک مشخص «نادر» میداند؛ خطر بیشتر متوجه افراد شناختهشده است. این گزارش از ایرانیای یاد میکند که بهخاطر عکسی از خود در برابر یک کلیسا که در اینترنت منتشر شده بود، هنگام بازگشت بازداشت شد (گزارش COI، دسامبر ۲۰۲۵).
برای کشیشی که یک درخواست را همراهی میکند
- گواهی مفصل از نامه کلیشهای مؤثرتر است. راهنمای اروپایی مصاحبه تصریح میکند که نامه کلی کشیش جبران سرگذشتی را که باورپذیر شمرده نشده نمیکند (EUAA، راهنمای عملی درخواستهای دینی، ۲۰۲۲، ص ۶۴). در بریتانیا شهادت شفاهی کشیش در جلسه دادگاه بیش از نامهاش اثر داشت (Religion News Service، ۲۰۲۴).
- نمونه یک رأی: دادگاه CNDA یک ایرانی نوکیش را با توجه به گواهی غسل تعمید، «گواهیهای مفصل کشیشان» و ویدئوی غسل تعمید پناهنده شناخت (CNDA، ۲۶ مارس ۲۰۲۴، شماره 23044442، بر پایه خلاصهای غیررسمی؛ متن کامل بررسی نشده است).
- غسل تعمیدی که پس از تصمیم OFPRA انجام شده باشد میتواند بهعنوان مدرک جدید نزد CNDA یا برای بررسی دوباره ارائه شود (دفتر ملی تعلیمات کاتولیک فرانسه، ۲۰۱۸). درباره مسئولیت کسی که غسل تعمید میدهد: کلیسای انجیلی اصلاحشده سوئیس، ۲۰۲۳.
- زمان رسیدگی ممکن است بسیار طولانی باشد: یک زوج نوکیش ایرانی در ۲۰۲۵ پس از هفت سال و چند بار رد شدن، پناهندگی گرفتند (Tribune chrétienne).
یافتن کلیسای فارسیزبان
هیچ فهرست قابلاعتمادی از کلیساهای فارسیزبان فرانسه در اینترنت وجود ندارد: فهرستهای یافتشده قدیمی یا غیرقابلبررسیاند و این سایت هیچ نشانیای منتشر نمیکند. چند کلیسای فارسیزبان در فرانسه بیانیه مشترک ماده ۱۸ (سپتامبر ۲۰۲۳) را امضا کردهاند. مطمئنترین راه، معرفی از طریق آشنایان و شبکه کشیشان است. منابع فارسی: گزارشهای سالانه ماده ۱۸، SAT-7 پارس، خدمات ایلام، مرکز الهیات پارس.
تجربه دیگر کشورهای اروپایی
- آلمان: پیمایش درهای باز (۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹) درباره بیش از ۶٬۵۰۰ نوکیش که ۷۰٪ آنان ایرانی بودند؛ نرخ پذیرش ۴٬۵۵۷ ایرانیِ این پیمایش از سوی اداره پناهندگی آلمان پس از ژوئیه ۲۰۱۷ از ۵۰٪ به ۲۲٪ کاهش یافت (ماده ۱۸). همچنین: S. Stadlbauer، «گرویدن پناهجویان ایرانی به پروتستانتیسم در آلمان»، ۲۰۱۹، و راهنمای کلیسای پروتستان برلین-براندنبورگ درباره درخواستهای غسل تعمید.
- سوئد: E. Öztürk، «یافتن خانهای نو از راه تغییر دین»، ۲۰۲۲: کلیسا همچون «خانهای» تازه.
بحث درباره ارقام
برای آزمودن استحکام این پرونده، دو بازبین بهصورت مکتوب با هم بحث کردند. نخستین، «شکاک»، به دنبال همه نقاط ضعف بود. دومی، «آمارشناس»، هر نکته را دوباره در منابع بررسی کرد و از آن دفاع یا آن را اصلاح کرد. بازبین سومی نیز همه ارقام را مستقلاً دوباره بررسی کرد. اصلاحات حاصل در همین سایت اعمال شده است.
نکات اصلی بحث
| ایراد | نتیجه |
|---|---|
| «۵۸٪ تابعیت فرانسه گرفتهاند» کهنه است. | برای ۲۰۱۹ درست است (و حداقل است). برای ۲۰۲۴ پاسخ «حدود نیمی» است، برآوردی از این سایت. فرضیه «یکسوم» نادرست بود: پرونده کارتهای اقامت بیش از شمار اتباع سرشماریشده کارت دارد. |
| نقشه ۱۹۹۹ با سری INSEE نمیخواند. | هر دو درستاند: ۱۷٬۱۰۰ مهاجر و ۱۹٬۵۶۶ متولد ایران (با احتساب فرانسویهای مادرزاد). عنوان نقشه اصلاح شد. |
| «۸۲٪ درخواستها پذیرفته میشوند» نادرست بیان شده است. | این نرخ ترکیبی است: احتمال پذیرش درخواستِ بررسیشده با احتساب تجدیدنظر. در خود OFPRA ۶۴٪. عبارت اصلاح شد. |
| سخن از «اثر جنبش زن، زندگی، آزادی» گزاف است. | موافق: افزایش ۲۰۲۳ با جنبش همزمان است، با حدود ۵۰۰ پرونده در سال. عبارت اصلاح شد. |
| ارقام مشاغل توصیف ایرانیان نیست. | موافق: متولدان ایران تنها ۱۸٪ گروه «خاورمیانه»اند. هشدار تقویت شد. |
| برآوردهای ۹۰٬۰۰۰ و ۶۵٬۰۰۰ همسطح آمار INSEE آمدهاند. | موافق: اکنون در جدولی جداگانهاند. |
| این نرخها ممکن است در پرونده پناهندگی نادرست به کار روند. | کاملاً موافق: هشداری در بخشهای پناهندگی و مسیحیان افزوده شد. |
آنچه با اطمینان میتوان گفت
- حدود ۲۷٬۵۰۰ مهاجر متولد ایران در ۲۰۲۴ (INSEE، موقت)، در برابر ۲۳٬۸۰۰ در ۲۰۱۹: جمعیتی کوچک که بهآرامی افزایش مییابد.
- افزایش شدید از ۱۹۷۵ تا ۱۹۹۰ (از ۳٬۴۰۰ به ۱۷٬۱۰۰)، توقف تا ۱۹۹۹، سپس رشد آهسته.
- در ۲۰۱۹ دستکم ۵۸٪ مهاجران متولد ایران تابعیت فرانسه داشتند.
- از ۲۰۲۲ تحصیل نخستین دلیل صدور نخستین کارت اقامت است؛ ۳٬۰۳۲ دانشجوی ایرانی در ۲۰۲۳-۲۰۲۴ که ۶۲٪ آنان زناند.
- پناهندگی ۲۰۲۵: ۴۷۵ درخواست نخست، ۶۴٫۳٪ پذیرش در OFPRA، ۸۲٫۴٪ پس از تجدیدنظر؛ ۵٬۴۶۷ ایرانی تحت حمایت در پایان ۲۰۲۵.
- مهاجرتی بسیار تحصیلکرده: ۶۵٪ دارای تحصیلات دانشگاهی (۲۰۱۰-۲۰۱۱).
- در ۱۹۹۹، ۶۲٪ متولدان ایران در منطقه پاریس زندگی میکردند.
- دوتابعیتیها از نظر تهران همچنان ایرانیاند.
آنچه نامعلوم میماند
- سهم کنونی مهاجران متولد ایران که تابعیت فرانسه دارند: «حدود نیمی» یک برآورد است.
- شمار اتباع ایرانی پس از ۲۰۱۹: کارتهای اقامت (۱۹٬۳۶۵ در پایان ۲۰۲۵) آن را بیش از واقع نشان میدهند.
- جغرافیای کنونی: هیچ دادهای به تفکیک شهرستان یا شهر پس از ۱۹۹۹ نیست.
- مشاغل، اشتغال و بیکاری متولدان ایران.
- نسل دوم، افراد بدون مدرک، ایرانیانِ متولد خارج از ایران، غیرایرانیانِ متولد ایران (افغانها)، اقلیتها.
- «دیاسپورا» (۶۵٬۰۰۰ تا ۹۰٬۰۰۰): روشها نامعلوم.
- علل افزایش درخواستهای پناهندگی در ۲۰۲۳.
- شمار مسیحیان یا نوکیشان ایرانی در فرانسه.
آنچه نباید با این ارقام کرد
- استفاده از آنها برای پیشبینی نتیجه پرونده پناهندگی، یا استناد به آنها در برابر OFPRA یا CNDA.
- نوشتن «ایرانیان» وقتی منبع میگوید «متولدان ایران»، یا «مهاجران» وقتی منبع میگوید «متولدان ایران».
- مقایسه مستقیم ۲۷٬۵۰۰ نفرِ ۲۰۲۴ با سرشماریهای پیشین.
- کم کردن شمار کارتهای اقامت از رقم سرشماری.
- نسبت دادن ارقام گروه «خاورمیانه» به ایرانیان (مثلاً پزشکان).
- ارائه ارقام ۱۹۹۹ یا ۲۰۱۰-۲۰۱۱ بهعنوان تصویر امروز.
- همسطح کردن ۹۰٬۰۰۰ یا ۶۵٬۰۰۰ با ارقام INSEE.
- نمایش یک برآورد با دقتی که ندارد.
نکته باز: تعریف دقیقی که نادر وهابی برای ارقام ۱۹۹۹ به کار برده بازخوانی نشد (مقاله پولی است). هر دو بازبین یادآوری کردند که برای حدود ۵۰۰ درخواست پناهندگی در سال، تفاوت چند درصدی از سالی به سال دیگر معنای خاصی ندارد.
راهنما برای همراهی
مراحل اداری
- پناهندگی: ثبتنام در استانداری (گیشه GUDA)، پرونده در OFPRA، و در صورت رد، اعتراض در دادگاه CNDA. پس از پذیرش، OFPRA اسناد هویتی و احوال شخصیه را صادر میکند و دیگر نیازی به مراجعه به مقامات ایرانی نیست.
- کارت اقامت: سامانه آنلاین وزارت کشور، ANEF.
- تابعیت: شرایط از بخشنامه ۲ مه ۲۰۲۵ سختتر شده است (service-public.fr). باید به فرد گفت که تابعیت ایرانیاش را از دست نخواهد داد.
- راهنمای عملی: GISTI، «کیت استانداری»، اوت ۲۰۲۵ (به فرانسوی).
انجمنها
- کمک حقوقی و اجتماعی: La Cimade، GISTI، France terre d'asile، Forum réfugiés، Comede (سلامت).
- حقوق بشر در ایران: جامعه دفاع از حقوق بشر در ایران (LDDHI)، پاریس، ۱۹۸۳.
- فرهنگ و همیاری: انجمن فرانسوی-فارسی جاده ابریشم (پاریس ۱۵)، مرکز فرهنگی پویا (پاریس)، بنیاد کرد پاریس.
- کلیساها: شبکه کلیساهای ایرانی اروپا (Iranian European Church Network).
اسناد قابل دریافت
نسخههایی از گزارشهای عمومی مورد استفاده، برای مطالعه بدون اینترنت. هر سند متعلق به ناشر خود است؛ پیوند «منبع اصلی» به سرچشمه آن میرود. بیشتر اسناد به زبان فرانسویاند.
همه منابع
عنوان منابع به زبان اصلی آنها آمده است.
آمار رسمی
- INSEE, Immigrés par pays de naissance détaillé, recensement 2019 ; Étrangers par nationalité détaillée.
- INSEE, séries longues depuis 1968 : immigrés, étrangers.
- INSEE, L'essentiel sur… les immigrés et les étrangers, 25/06/2026.
- INSEE, Estimations des flux d'entrées d'immigrés en 2024.
- INSEE, Immigrés selon le secteur d'activité et le domaine professionnel, RP 2019.
- Eurostat : migr_resvalid, migr_resfirst, migr_acq, migr_asyappctza, migr_pop3ctb, migr_eiord, migr_eirtn.
- OFPRA, rapports d'activité 2022, 2023, 2024, 2025.
- Ministère de l'Intérieur (DGEF), Chiffres clés de l'immigration ; Les demandes d'asile en 2025.
- ONU DESA, International Migrant Stock 2020.
- OCDE, Connecting with Emigrants: A Global Profile of Diasporas 2015, p. 330-331.
- OCDE, A global profile of emigrants to OECD countries, 2020.
- Campus France, Fiche mobilité Iran, 2024.
- وزارت امور خارجه ایران، آمار پراکندگی ایرانیان مقیم خارج از کشور، ۱۳۹۹.
- Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères, Conseils aux voyageurs : Iran.
پژوهشها و کتابها درباره ایرانیان فرانسه
- Nader Vahabi, « La diaspora iranienne en France : profil démographique et socioéconomique », Migrations Société n° 158, 2015.
- Nader Vahabi (dir.), L'exil iranien, diversité d'un phénomène, Orizons, 2023 (extrait).
- Nader Vahabi, « La construction sociologique de la carrière migratoire », 2013.
- Vida Nassehi-Behnam, « Diaspora iranienne en France : changement et continuité », CEMOTI n° 30, 2000.
- Amin Moghadam, Serge Weber, « Les Iraniens à l'étranger, une composante de la société iranienne », Hommes & Migrations n° 1312, 2015.
- Shahnaz Salami, Hommes & Migrations n° 1312, 2015.
- Tahereh Khazaei, De l'individualité familiale à l'identification composite, thèse, 2018.
- H. E. Chehabi, A. Sayadabdi, An International Bibliography of the Iranian Diaspora, 2024.
- Ifri, L'emploi des réfugiés demeure précaire et instable, 2021.
مسیحیان ایرانی، تغییر دین و پناهندگی
- Article 18, Open Doors, CSW, Middle East Concern, Scapegoats, 2026.
- Portes Ouvertes, Index 2026 ; Iran country dossier.
- OSAR, Iran : menaces pesant sur les personnes chrétiennes converties, 2023.
- Home Office, CPIN: Christians and Christian converts, Iran, 2026.
- EUAA, Country Guidance Iran 2025 ; COI Query Q55, 2024.
- ECHR, F.G. v. Sweden, 2016 ; CJEU, C-56/17 Fathi, 2018 ; CJEU, C-222/22, 2024 (ECLJ).
- Ammar Maleki, Pooyan Tamimi Arab, GAMAAN survey, 2020.
- Susanne Stadlbauer, « Between Secrecy and Transparency », 2019.
- Ebru Öztürk, « Finding a new home through conversion », 2022.
منابع به زبانهای دیگر
- En persan : Tahereh Khazaei, « Les hétérogénéités divergentes de l'émigration iranienne : le cas des Iraniens de France », revue de sciences sociales de l'université Allameh Tabataba'i, vol. 27, n° 88, 2020 (doi) ; Hossein Mirzaei, « Origines et intégration socioculturelle des immigrés iraniens en France », même revue, 2020 (article).
- En persan : Asriran, la France 12e pays au monde pour les personnes nées en Iran (ONU 2019), 2020 ; Radio Farda, rapport du Conseil des Iraniens de l'étranger, 2021 ; Radio Farda, la France n'expulsera pas vers l'Iran, 2023 ; Euronews persan, frais d'inscription des étudiants iraniens, 2026.
- Iranian Refugees' Alliance, fiches statistiques annuelles sur les réfugiés iraniens (d'après le HCR), en persan et en anglais.
- En néerlandais : CBS, tableaux 84729NED (emploi et diplôme par origine), 85384NED (population par origine).
- En suédois : SCB, Statistikdatabasen, tableaux TAB6642 (nés en Iran) et TAB6772 (deuxième génération).
- En allemand : Wido Geis-Thöne, « Iranerinnen und Iraner sind gut am deutschen Arbeitsmarkt integriert », IW Köln, 2026 ; bpb, « Die iranische Diaspora in Deutschland und der Welt » ; IAB-Forum, intentions de migration des Iraniens, 2026 ; BAMF, Muslimisches Leben in Deutschland 2020 (44 % des personnes d'origine iranienne se disent sans religion).
- En anglais et en danois : Danish Immigration Service, Iran: return following sur place activities, 2025 ; EUAA, COI Query Q54, 2024 ; OCDE, Health workforce migration.
روش کار
ارقام در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶ از منابع بالا گردآوری شدهاند: پرسوجوی مستقیم از پایگاه داده Eurostat و خواندن پیوستهای گزارشها. هیچ رقمی ساختگی نیست؛ هرجا دادهای وجود ندارد، صفحه آن را میگوید. دادههای موجود نیست: نسل دوم ایرانیان، شمار اتباع ایرانی پس از ۲۰۱۹، تابعیت متولدان ایران، پراکندگی بر حسب شهرستان پس از ۱۹۹۹. محاسبههای خود این سایت (سهم دارندگان تابعیت فرانسه، گروه «خاورمیانه بدون ترکیه») مشخص شدهاند. این متن از نسخه فرانسوی ترجمه شده است؛ در صورت اختلاف، متن فرانسوی معتبر است.